Cloudoplossingen zijn inmiddels een vast onderdeel van vrijwel iedere moderne organisatie. Bestanden worden online opgeslagen, medewerkers werken vanuit verschillende locaties samen en complete bedrijfsapplicaties draaien niet langer op een server die fysiek op kantoor staat. De cloud biedt flexibiliteit, schaalbaarheid en gemak.
Tegelijkertijd ontstaat er steeds meer aandacht voor een andere vraag: waar staat onze data eigenlijk en wie heeft daar uiteindelijk zeggenschap over?
Hierdoor groeit de belangstelling voor de Nederlandse cloud. Organisaties kijken niet meer uitsluitend naar opslagcapaciteit, snelheid en prijs, maar ook naar privacy, wetgeving, beveiliging, onafhankelijkheid en datasoevereiniteit.
Maar wat is een Nederlandse cloud precies? Welke voordelen biedt cloudopslag in Nederland en waar moet je op letten bij het kiezen van een Nederlandse cloudprovider?
Wat is een Nederlandse cloud?
Met een Nederlandse cloud wordt doorgaans een cloudomgeving bedoeld waarbij de infrastructuur, gegevensopslag en het beheer geheel of gedeeltelijk in Nederland plaatsvinden.
Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk is het belangrijk om verder te kijken dan alleen de locatie van het datacenter.
Een server die fysiek in Amsterdam staat, betekent namelijk niet automatisch dat er sprake is van een volledig Nederlandse of soevereine cloud. De cloudprovider kan bijvoorbeeld onderdeel zijn van een buitenlandse onderneming.
Bij de keuze voor een Nederlandse cloud spelen daarom verschillende factoren een rol:
- de locatie van de servers;
- de locatie van back-ups;
- het land waarin de cloudprovider is gevestigd;
- de juridische eigenaar van de infrastructuur;
- de wetgeving waaronder de leverancier valt;
- de partijen die technisch toegang kunnen krijgen tot gegevens;
- de gebruikte software en infrastructuur;
- de mogelijkheden om gegevens naar een andere leverancier te verplaatsen.
Een Nederlandse cloud gaat daardoor niet uitsluitend over waar data staat, maar vooral over wie controle heeft over die data.
Waarom wordt de Nederlandse cloud steeds belangrijker?
Jarenlang draaide de keuze voor een cloudprovider voornamelijk om technische mogelijkheden. Bedrijven wilden voldoende opslagruimte, een hoge beschikbaarheid en de mogelijkheid om capaciteit snel uit te breiden.
Die factoren zijn nog altijd belangrijk, maar de discussie is breder geworden.
Data behoort tegenwoordig tot de belangrijkste bedrijfsmiddelen van een organisatie. Klantgegevens, financiële administratie, e-mails, documenten, personeelsinformatie, databases en bedrijfsprocessen worden allemaal digitaal opgeslagen.
Organisaties worden zich daardoor steeds bewuster van hun afhankelijkheid van externe technologiebedrijven.
Wat gebeurt er bijvoorbeeld wanneer een leverancier zijn voorwaarden verandert? Kun je eenvoudig overstappen? Waar bevinden back-ups zich? Onder welke wetgeving valt de aanbieder? En wat gebeurt er wanneer geopolitieke ontwikkelingen invloed krijgen op digitale dienstverlening?
Nederlandse en Europese organisaties kijken daarom steeds kritischer naar de manier waarop hun digitale infrastructuur is ingericht.
Nederlandse cloud en datasoevereiniteit
Een begrip dat daarbij steeds vaker naar voren komt, is datasoevereiniteit.
Datasoevereiniteit draait om de vraag wie uiteindelijk zeggenschap heeft over gegevens en welke wetgeving daarop van toepassing kan zijn.
Dat gaat verder dan simpelweg zeggen dat bestanden binnen Nederland worden opgeslagen.
Stel bijvoorbeeld dat een Nederlandse onderneming gebruikmaakt van een internationale cloudprovider en kiest voor servers die zich binnen Europa bevinden. De fysieke locatie van de gegevens is dan Europees, maar de leverancier zelf kan onder de wetgeving van een land buiten Europa vallen.
Daarom wordt bij datasoevereiniteit naar de volledige keten gekeken.
Wie bezit de cloudprovider?
Wie beheert de servers?
Waar bevinden de gegevens en back-ups zich?
Welke partijen hebben toegang?
Onder welke jurisdictie vallen deze partijen?
En kan een organisatie zelfstandig besluiten om haar gegevens naar een andere omgeving te verplaatsen?
Pas wanneer deze vragen duidelijk zijn, ontstaat een goed beeld van de werkelijke controle over bedrijfsdata.
Nederlandse cloud versus internationale public cloud
Grote internationale cloudplatformen hebben de ontwikkeling van cloudcomputing enorm versneld. Ze bieden zeer uitgebreide ecosystemen met honderden verschillende diensten en vrijwel onbeperkte schaalmogelijkheden.
Voor veel organisaties kunnen dergelijke platformen uitstekend functioneren.
Een Nederlandse cloud heeft echter een ander uitgangspunt.
Waar internationale hyperscalers voornamelijk zijn gebouwd rondom enorme schaal, standaardisatie en een wereldwijd netwerk, kan een Nederlandse cloudprovider zich sterker richten op lokale dienstverlening, specifieke privacyvraagstukken en persoonlijke ondersteuning.
Het gaat daarom niet noodzakelijk om de vraag welke oplossing technisch beter is.
De belangrijkste vraag is:
welke cloudomgeving past het beste bij de gegevens, risico’s en behoeften van jouw organisatie?
Voor een eenvoudige website kunnen totaal andere eisen gelden dan voor medische dossiers, vertrouwelijke juridische documenten of bedrijfskritische databases.
Voordelen van cloudopslag in Nederland
Cloudopslag op Nederlandse bodem kan verschillende voordelen bieden.
Duidelijkheid over de locatie van gegevens
Een belangrijk voordeel is transparantie.
Bij een goede Nederlandse cloudoplossing kan duidelijk worden vastgelegd in welke datacenters gegevens worden opgeslagen en waar eventuele back-ups terechtkomen.
Dat maakt het eenvoudiger om inzicht te houden in de dataketen.
Nederlandse en Europese privacyregels
Nederlandse organisaties hebben te maken met Europese privacywetgeving, waaronder de AVG.
Een Nederlandse cloudprovider die zich volledig op de Nederlandse en Europese markt richt, kan zijn processen, contracten en beveiligingsmaatregelen daarop afstemmen.
Dat betekent overigens niet dat het gebruik van een Nederlandse cloud automatisch garandeert dat een organisatie aan de AVG voldoet.
AVG-compliance blijft een gezamenlijke verantwoordelijkheid waarbij onder andere moet worden gekeken naar welke persoonsgegevens worden verwerkt, waarom dat gebeurt, hoe lang gegevens worden bewaard en wie toegang krijgt.
Meer aandacht voor digitale onafhankelijkheid
Afhankelijkheid van één technologiebedrijf kan risico’s opleveren.
Wanneer vrijwel alle applicaties, data en infrastructuur bij één leverancier zijn ondergebracht, kan overstappen ingewikkeld worden.
Dit wordt ook wel vendor lock-in genoemd.
Een cloudstrategie waarbij overdraagbaarheid vanaf het begin wordt meegenomen, geeft een organisatie meer vrijheid.
Lokale ondersteuning
Nederlandse cloudproviders kunnen daarnaast voordelen bieden op het gebied van ondersteuning.
Communicatie vindt in dezelfde taal en tijdzone plaats en technische ondersteuning kan dichter bij de klant georganiseerd worden.
Voor organisaties zonder grote interne IT-afdeling kan dat belangrijk zijn.
Wat is een soevereine Nederlandse cloud?
Naast Nederlandse cloud wordt steeds vaker gesproken over een soevereine cloud.
Bij een soevereine cloud staat maximale controle over data, infrastructuur en beheer centraal.
Een volledig soevereine Nederlandse cloud probeert afhankelijkheden van buitenlandse partijen zoveel mogelijk te beperken.
Daarbij kan onder andere worden gekeken naar:
- Nederlandse dataopslag;
- Nederlandse juridische zeggenschap;
- beheer vanuit Nederland;
- Europese wet- en regelgeving;
- transparante infrastructuur;
- encryptie;
- controle over toegangsrechten;
- overdraagbaarheid van data;
- onafhankelijkheid van buitenlandse moedermaatschappijen.
De exacte definitie kan per leverancier verschillen. Daarom is het verstandig om niet uitsluitend af te gaan op het woord “soeverein” in marketingmateriaal.
Vraag concreet hoe de infrastructuur is opgebouwd.
Is data in Nederland automatisch veiliger?
Nee.
Dit is een belangrijk onderscheid.
De locatie van data zegt op zichzelf weinig over de technische beveiliging.
Een slecht beveiligde server in Nederland kan vanzelfsprekend minder veilig zijn dan een uitstekend beveiligde server ergens anders binnen Europa.
Een professionele cloudomgeving moet daarom beschikken over meerdere beveiligingslagen.
Denk bijvoorbeeld aan encryptie, toegangsbeheer, monitoring, netwerkbeveiliging, back-ups, redundantie, beveiligingsupdates en bescherming tegen ongeautoriseerde toegang.
Ook procedures zijn belangrijk.
Wie kan beheerdersrechten krijgen? Worden handelingen gelogd? Wat gebeurt er wanneer een medewerker vertrekt? Hoe snel worden beveiligingsincidenten ontdekt? En hoe wordt gereageerd wanneer een systeem uitvalt?
Cloudbeveiliging bestaat uit veel meer dan alleen de fysieke locatie van een server.
Public cloud, private cloud of hybride cloud?
Wie voor een Nederlandse cloud kiest, moet vervolgens bepalen welk type omgeving geschikt is.
Public cloud
Bij een public cloud wordt een grote infrastructuur gebruikt om diensten aan meerdere klanten te leveren.
De infrastructuur is ontworpen om capaciteit efficiënt te verdelen en eenvoudig op- en af te schalen.
Voor organisaties kan dat aantrekkelijk zijn omdat ze niet zelf servers hoeven te beheren.
Private cloud
Een private cloud biedt een omgeving die specifiek voor één organisatie wordt ingericht of logisch sterk wordt afgeschermd.
Hierdoor ontstaat meer controle over de configuratie, beveiliging en inrichting.
Private cloudoplossingen kunnen interessant zijn voor organisaties die met gevoelige informatie werken of specifieke eisen aan hun infrastructuur stellen.
Hybride cloud
Een hybride cloud combineert verschillende omgevingen.
Een organisatie kan bijvoorbeeld gevoelige bedrijfsgegevens binnen een Nederlandse private cloud bewaren, terwijl minder kritieke applicaties via een public cloud draaien.
Hierdoor hoeft de keuze niet altijd zwart-wit te zijn.
Voor veel organisaties kan juist een combinatie van verschillende cloudvormen interessant zijn.
Nederlandse cloud en de AVG
De AVG speelt vanzelfsprekend een belangrijke rol wanneer persoonsgegevens in de cloud worden verwerkt.
Organisaties blijven verantwoordelijk voor de manier waarop zij persoonsgegevens verwerken, ook wanneer daarvoor een externe cloudprovider wordt gebruikt.
Bij het selecteren van een provider moet daarom onder andere worden gekeken naar gegevensbescherming, toegangscontrole, beveiligingsmaatregelen, verwerkersafspraken en eventuele doorgifte van persoonsgegevens.
Een Nederlandse cloud kan het eenvoudiger maken om inzicht te krijgen in de keten, maar ontslaat een organisatie niet van haar eigen verantwoordelijkheden.
Het is daarom verstandig om niet alleen technische medewerkers bij een cloudkeuze te betrekken.
Ook privacy, juridische zaken, compliance en management kunnen hierbij een rol spelen.
Het belang van back-ups
Cloudopslag en back-ups worden regelmatig met elkaar verward.
Bestanden opslaan in de cloud betekent niet automatisch dat er een volledige onafhankelijke back-up beschikbaar is.
Een goede cloudstrategie kijkt daarom afzonderlijk naar opslag en back-ups.
Belangrijke vragen zijn bijvoorbeeld:
- Hoe vaak wordt een back-up gemaakt?
- Hoe lang worden back-ups bewaard?
- Waar worden ze opgeslagen?
- Kan een verwijderde map worden teruggezet?
- Wat gebeurt er bij ransomware?
- Zijn back-ups fysiek of logisch gescheiden?
- Hoe snel kan een volledige omgeving worden hersteld?
Een back-up heeft uiteindelijk pas echte waarde wanneer deze daadwerkelijk kan worden teruggezet.
Regelmatig testen is daarom minstens zo belangrijk als het maken van de back-up zelf.
Denk ook aan een exitstrategie
Een onderdeel dat vaak wordt vergeten bij het kiezen van een cloudprovider is de mogelijkheid om later weer te vertrekken.
Bij de start van een samenwerking lijkt dat misschien niet belangrijk. Toch kan een organisatie jarenlang gebruikmaken van dezelfde cloudomgeving.
In die periode kunnen prijzen, technologie, bedrijfsactiviteiten en wetgeving veranderen.
Daarom is het verstandig om vooraf te bepalen hoe gegevens kunnen worden geëxporteerd.
Kunnen databases in een gangbaar formaat worden meegenomen?
Kunnen virtuele machines worden verhuisd?
Zijn er kosten verbonden aan het downloaden van grote hoeveelheden data?
Hoeveel tijd kost een migratie?
En helpt de provider bij een overstap?
Een goede cloudstrategie gaat daarom niet alleen over hoe je erin komt, maar ook over hoe je er weer uit kunt.
Voor welke organisaties is een Nederlandse cloud interessant?
In principe kan iedere organisatie voor een Nederlandse cloud kiezen, maar voor sommige sectoren is de locatie en controle over gegevens extra relevant.
Denk bijvoorbeeld aan:
Zorgorganisaties
Zorginstellingen verwerken bijzonder gevoelige persoonsgegevens. Beschikbaarheid, vertrouwelijkheid en controle over toegang zijn daarom essentieel.
Financiële dienstverlening
Financiële organisaties verwerken grote hoeveelheden vertrouwelijke financiële en persoonlijke gegevens en hebben daarnaast te maken met uitgebreide regelgeving en toezicht.
Advocaten en juridische dienstverleners
Vertrouwelijkheid is binnen juridische dienstverlening bijzonder belangrijk. Duidelijkheid over gegevensopslag en toegang kan daarom zwaar meewegen.
Overheden
Voor overheidsorganisaties speelt naast privacy ook digitale autonomie een steeds grotere rol.
De Nederlandse overheid besteedt daarom nadrukkelijk aandacht aan cloudafhankelijkheid, digitale soevereiniteit en de vraag welke informatie wel of niet bij externe publieke cloudproviders thuishoort.
MKB-bedrijven
Ook voor kleinere bedrijven kan Nederlandse cloudopslag interessant zijn.
Een MKB-onderneming beschikt misschien niet over miljoenen klantrecords, maar heeft wel administratie, personeelsgegevens, offertes, klantbestanden en andere informatie die essentieel is voor de bedrijfsvoering.
Waar moet je op letten bij een Nederlandse cloudprovider?
Niet iedere cloudprovider biedt dezelfde mate van controle en transparantie.
Kijk daarom verder dan prijs en opslagcapaciteit.
1. Waar staat de primaire data?
Vraag in welk land en in welk datacenter gegevens daadwerkelijk worden opgeslagen.
2. Waar staan de back-ups?
Het heeft weinig zin om alleen naar de primaire opslag te kijken wanneer alle back-ups vervolgens buiten Europa worden geplaatst.
3. Wie is juridisch eigenaar van de provider?
Een Nederlands kantoor of Nederlandse website betekent niet automatisch dat een bedrijf ook volledig Nederlands eigendom is.
4. Welke certificeringen zijn aanwezig?
Afhankelijk van de sector kunnen bepaalde certificeringen en normen relevant zijn.
Controleer daarbij niet alleen of een logo op de website staat, maar ook waarop de certificering precies betrekking heeft.
5. Hoe is encryptie geregeld?
Vraag hoe data tijdens transport en tijdens opslag wordt beveiligd.
6. Wie kan toegang krijgen?
Technische medewerkers hebben soms uitgebreide rechten nodig om systemen te beheren. Het is belangrijk dat duidelijk is hoe deze toegang wordt gecontroleerd en geregistreerd.
7. Hoe eenvoudig kun je overstappen?
Onderzoek vooraf hoe gegevens geëxporteerd kunnen worden en of gebruik wordt gemaakt van open standaarden.
8. Wat gebeurt er bij storingen?
Vraag naar redundantie, herstelprocedures en de beschikbaarheid van de infrastructuur.
9. Welke ondersteuning krijg je?
Een goedkope cloudomgeving kan uiteindelijk kostbaar worden wanneer er bij problemen nauwelijks ondersteuning beschikbaar is.
Nederlandse cloud is meer dan alleen Nederlandse opslag
De term Nederlandse cloud wordt soms te eenvoudig uitgelegd als “servers die in Nederland staan”.
In werkelijkheid gaat het onderwerp veel verder.
Dataopslag is slechts één onderdeel.
Een organisatie moet eveneens kijken naar eigenaarschap, beheer, beveiliging, wetgeving, toegang, back-ups, continuïteit en de mogelijkheid om van leverancier te veranderen.
Daarom wordt digitale soevereiniteit steeds belangrijker.
Het uiteindelijke doel is niet om alle buitenlandse technologie te vermijden. Het doel is om bewust te weten waar afhankelijkheden zitten en welke risico’s daarbij horen.
De Nederlandse cloud wordt strategischer
Cloudtechnologie was ooit vooral een IT-vraagstuk. Tegenwoordig is het steeds vaker een strategische beslissing.
Wanneer een groot gedeelte van een organisatie digitaal werkt, wordt de cloud immers onderdeel van de bedrijfscontinuïteit.
Zonder toegang tot bestanden, databases en applicaties kunnen medewerkers mogelijk niet werken, klanten niet worden geholpen en bestellingen niet worden verwerkt.
De keuze voor een cloudprovider verdient daarom dezelfde aandacht als andere belangrijke bedrijfsmiddelen.
Prijs blijft relevant, maar continuïteit, veiligheid en controle zijn minstens zo belangrijk.
De toekomst van Nederlandse cloudoplossingen
De aandacht voor Nederlandse en Europese cloudinfrastructuur zal waarschijnlijk verder toenemen.
Privacywetgeving, cybersecurity, geopolitieke ontwikkelingen en de groeiende hoeveelheid bedrijfsdata zorgen ervoor dat organisaties kritischer naar hun digitale afhankelijkheden kijken.
Daarnaast zorgt de opkomst van kunstmatige intelligentie voor nieuwe vragen.
AI-systemen verwerken grote hoeveelheden informatie. Wanneer organisaties interne documenten, klantgegevens of andere vertrouwelijke informatie gebruiken binnen AI-toepassingen, wordt opnieuw belangrijk waar deze informatie wordt verwerkt en opgeslagen.
Cloud, data en AI raken daardoor steeds sterker met elkaar verbonden.
Een toekomstbestendige cloudstrategie kijkt niet alleen naar de opslagbehoefte van vandaag, maar ook naar de digitale toepassingen van morgen.
Conclusie: controle wordt een steeds belangrijker onderdeel van de cloud
De Nederlandse cloud biedt organisaties een mogelijkheid om meer grip te krijgen op de manier waarop hun digitale infrastructuur wordt ingericht.
Daarbij gaat het niet uitsluitend om servers op Nederlandse bodem.
Een goede cloudkeuze kijkt naar de volledige keten: van datacenter en back-ups tot eigenaarschap, beveiliging, wetgeving en de mogelijkheid om van leverancier te veranderen.
Voor sommige organisaties zal een Nederlandse private of soevereine cloud de meest passende oplossing zijn. Voor andere bedrijven kan een hybride omgeving juist aantrekkelijker zijn.
Er bestaat daarom geen cloudoplossing die automatisch voor iedere organisatie de beste keuze is.
Wat wel steeds belangrijker wordt, is dat organisaties bewust kiezen.
Weet waar je data staat. Weet wie er toegang toe kan krijgen. Weet onder welke wetgeving je leverancier valt. En zorg ervoor dat je niet volledig afhankelijk wordt van één platform.
Want uiteindelijk gaat een Nederlandse cloud niet alleen over de locatie van data.
Het gaat vooral over de vraag hoeveel controle je over je eigen digitale omgeving wilt behouden.